Freudfestival

Scheurende democratie

vrijdag 22 en zaterdag 23 september 2017

Centrale OBA Amsterdam

download  de folder

Reserveren via  oba.nl/freudfestival

Freudfestival

Scheurende democratie

Het programma

vrijdag 22 september

De symbolische orde van de taal en de lege plek van de macht

in samenwerking met

logo

 

Dagdeel 1

Woorden breken

Antoine Mooij

met Arnon Grunberg en Marc de Kesel

 

 

Mooij website

Antoine Mooij introduceert het thema van het festival. Zijn boek In de greep van de taal zal de leidraad zijn van de onderwerpen die in het programma worden behandeld. De psychoanalyse vertrekt vanuit de conflictueuze kanten van het bestaan, de meervoudige bepaaldheid in het handelen en de meerzinnigheid van het leven als zodanig. Ze stellen een grens stellen aan het streven naar transparantie, beheersing en controle en het streven naar het bevredigen van het onmiddellijke. Dit gedachtegoed gaat ervan uit dat er een structureel tekort is.

Mooij spreekt hier van imaginaire beelden en in een wat ruimere zin van een beeldcultuur. Voor onze hedendaagse beeldcultuur is het tekort steeds moeilijker te verdragen. Ze eist een bevrediging in het nu. Daardoor is ook de manier waarop wij geloven in gezagdragers veranderd. De beeldcultuur roept de suggestie op van veiligheid en geslotenheid en ontkent de druk die er voortdurend ontstaat door de confrontatie met het andere. Deze breuk veroorzaakt een leegte die ook in de besprekingen over de politiek gethematiseerd zal worden omdat zij bepalend is voor een politiek die de macht relativeert en draaglijk maakt in een democratisch bestel.

Met poëzie van

Anne Vegter

 

 

Anne vegter

vrijdag 22 september

De symbolische orde van de taal en de lege plek van de macht

in samenwerking met

logo

Dagdeel 2

De uitzonderingstoestand

René Foqué
met Heikelien Verrijn Stuart

 

 

Prof. Dr. Foque - website

Het politieke en bestuurlijke bestel is gebaseerd op drie verschillende rationaliteiten die steeds moeilijker met elkaar te verenigen zijn: de politieke, de bestuurlijke en de juridische. Ze worden formeel bijeengehouden in het schema van een ongedeelde soevereiniteit dat tot politiek verlies en tot onbestuurbaarheid leidt. De vraag is of het democratisch bestel bestand is tegen deze ontwrichting. Zijn er ordeningsprincipes die het primaat van de politiek en de doeltreffendheid van het bestuur kunnen herstellen, zonder te tornen aan rechtsstatelijke evenwichten? Moeten we het niet zoeken in de symbolische orde van de rechtsstaat of in een verdergaand herstel van de politieke dimensie van het openbaar bestuur? Kan de volheid van het politieke intact worden gehouden binnen het normatieve kader van de democratische rechtsstaat?

Met poëzie van

K. Michel

 

 

kmichel

met een optreden van Maatschappij Discordia

de geheimen en de paradoxen van het theater als inspiratie

discordia7

vrijdag 22 september

De symbolische orde van de taal en de lege plek van de macht

in samenwerking met

logo

Dagdeel 3

De cultuurcrises

René Boomkens en Lieven De Cauter
met Pieter Pekelharing

 

 

Rene boomkens website
lievendecauter website

Boomkens verbindt het onbehagen met wat hij de ‘neoliberale cultuur’ noemt. De neoliberale cultuur ligt in het verlengde van Webers ‘protestantse ethiek’ die aan de basis van het vroege kapitalisme lag. Die ethiek klinkt door in Freuds dialectiek tussen lust- en realiteitsprincipe. De neoliberale cultuur onderscheidt zich daarvan doordat zij niet langer lijkt te ‘straffen’ en te ‘disciplineren’ (arbeidsethos, spaarzaamheid, soberheid), maar het lustprincipe alle ruimte lijkt te geven. Haar religieuze wortels heeft de neoliberale cultuur o.a. in ‘the power of positive thinking’ van dominee Norman Vincent Peale – een van de invloedrijkste selfhelp boeken. Dit positieve denken is een nog wredere variant van de predestinatieleer van Calvijn en is bezig door te dringen in alle haarvaten van de samenleving en via het New Public Management vooral ook in de publieke sector (bestuur, onderwijs, wetenschap, zorg, politie, etc.). De kern van deze neoliberale cultuur bestaat erin dat elk individu zichzelf begrijpt als te investeren kapitaal, en dat succes en falen van de investering voor honderd procent de verantwoordelijkheid van het individu zelf zijn. Het aloude arbeidsethos wordt echter nu verbonden met een consumptieve leefstijl die geheel en al in het teken staat van vrijheid, lustbevrediging en zelfverwerkelijking: rendement en efficiency lopen over in plezier en onmiddellijke bevrediging. Wij zijn ons eigen kapitaal geworden!
Dat is een nieuw historisch gegeven – een werkelijkheid die Lieven de Cauter benoemt als metamoderniteit, een angstaanjagend eeuwig heden, een pornografisch universum waarin alle lusten bevredigd kunnen worden zonder dat er ooit sprake zal zijn van werkelijke bevrediging, van vrede, van enig evenwicht.

download  de folder

Reserveren via  oba.nl/freudfestival

zaterdag 23 september

De breuk in de cultuur en het democratisch tekort

 

Dagdeel 4

Macht en gezag

Paul Verhaeghe en Christien Brinkgreve
met Martine Groen

 

 

Paul verhaeghe website
Brinkgreve website

Paul Verhaeghe's thema is de teloorgang van het gezag. Voor de klassieke freudiaanse analyse en voor Lacan tot in zijn late oeuvre, is autoriteit patriarchaal en topdown, waarbij Freud zelf een mythe in het leven roept om daar grond aan te geven (de oervader). Lacan maakt dat een stuk abstracter ( “de naam van de vader”, de symbolische orde), maar struikelt over dezelfde steen. Het geloof in de autoriteit is weg, omdat het geloof in de bron waarop de autoriteit steunt, weg is, in dit geval de patriarchale autoriteit. Verhaeghe zoekt en vindt een nieuwe invulling van autoriteit – in de groep, die een individu of instelling autoriteit verleent – van ouderverenigingen, burgergroepen tot aandeelhoudersvergaderingen. Deze verschuiving is volop bezig in opvoeding en onderzoek, politiek en economie en leidt tot mooie resultaten.

 

 

 

Christine Brinkgreve ziet mensen vastlopen in organisaties en systemen, waar een wezenlijk deel van hen niet aan bod komt en zij overbodig worden verklaard en terzijde geschoven als ze niet passen of zich niet kunnen aanpassen. Hier geldt het regime van maat en getal, dat mensen machteloos maakt en hen verleidt zich te voegen naar een sterke leider, die overzicht heeft en mensen verlost van het lastige karwei van de autonomie en het zelf nadenken. De enige manier om aan die verleiding te ontkomen is kijken, achterhalen, opdelven wat ondergronds is gegaan. Dat is de essentie van de psychoanalyse. In Freuds denken ging het vooral om de driftbeheersing en bevrijding van naar het onbewust verbannen agressie en sexualiteit. In de moderne tijd is het spectrum van het verdrongene complexer en gelaagder geworden.
We moeten oog hebben voor de werking van deze mechanismen en de openheid, de ruimte behouden voor dissenting opinions.

met een optreden van Maatschappij Discordia

de geheimen en de paradoxen van het theater als inspiratie

discordia2

zaterdag 23 september

De breuk in de cultuur en het democratisch tekort

Dagdeel 5

Schil van de democratie

Marc De Kesel
met Kees Vendrik en Paul Kuijpers

 

 

Nederland, Nijmegen, 20101006
Marc de Seter
Foto: Kick Smeets (c) '10

Tussen het politiek systeem en de samenleving bestaat een onoverbrugbare scheiding. Een van de belangrijkste opdrachten van de democratie is het veiligstellen van die scheiding. In het spoor van Claud Lefort gaat Marc De Kesel ervan uit dat een democratie alleen kan bestaan als zij erkent dat er een lege plek van de macht is. De vraag is hoe die plek wordt opengehouden om te voorkomen dat de staat kiest voor een ongebreidelde macht. De verleiding is groot om de politiek en samenleving zo met elkaar te verbinden dat bestuurlijke spanningen zoveel mogelijk worden voorkomen.

Beelden en imaginaire voorstellingen bevorderen dat proces van het in elkaar vloeien van het politieke en maatschappelijke systeem. Wat zijn de condities voor de politiek om aan die verleiding te weerstaan?

met een optreden van Maatschappij Discordia

de geheimen en de paradoxen van het theater als inspiratie

discordia4

zaterdag 23 september

De breuk in de cultuur en het democratisch tekort

Dagdeel 6

Slotdebat


 

 

Het Freudfestival Scheurende democratie sluit af met een slotdebat met Antoine Mooij, Paul Verhaeghe, Christine Brinkgreve, Réne Foqué, René Boomkens, Lieven De Cauter, Marc De Kesel, Paul Kuijpers, Kees Vendrik en Martine Groen.

download  de folder

Reserveren via  oba.nl/freudfestival